Pierwszy stosunek płciowy
Wprowadzenie
Doświadczenie pierwszego stosunku seksualnego jest zdarzeniem szczególnej wagi w życiu większości ludzi. Najczęściej ma ono miejsce podczas adolescencji i wczesnej dorosłości, kiedy wiele pierwszych doświadczeń (pierwsza randka, praca itp.) jest silnie przeżywanych i przypisuje się im duże znaczenie. Brytyjski Państwowy Sondaż na temat Postaw Seksualnych i Stylów Życia, przeprowadzony wśród dorosłych w wieku od 16 do 59 lat, pozwolił na stwierdzenie, że mniej niż 2 % badanych nie było w stanie przypomnieć sobie wieku, w którym miał miejsce pierwszy stosunek seksualny, a wielu wciąż pamiętało okoliczności towarzyszące temu zdarzeniu (Mitchell i Wellings, 1998 za: Gindrich, 2007). Już pod koniec lat 80. XX wieku badacze wychodzili z założenia, że nastolatki przejawiają aktywność seksualną dość wcześnie. Podkreślali również, że ponad 80% chłopców i ponad 70% dziewcząt wykazuje aktywność seksualną jeszcze przed końcem okresu dojrzewania (Scott-Jones i White, 1990). Na podstawie danych amerykańskiego Centrum Kontroli i Profilaktyki Chorób, w skrócie CDC (Centers for Disease Control and Prevention) z początku XXI wieku można stwierdzić, że jedna trzecia (34,4%) uczniów dziewiątej klasy (pierwsza klasa liceum, szkoły zasadniczej, branżowej lub technikum) miała stosunek płciowy a wyraźna mniejszość (6,6%) doświadczyła tego przed ukończeniem 13 roku życia (Waller i DuBois, 2004). Opierając się na danych CDC pochodzących z 2003 roku stwierdzono, że przynależność rasowa adolescentów wpływała na liczbę rejestrowanych przypadków przedwczesnego współżycia płciowego młodzieży. Nastolatki czarnoskóre i pochodzenia latynoskiego cechowały się najwyższymi odsetkami, tzn. 19% uczniów czarnoskórych i 8,3% z pochodzenia Latynosów przeżyło pierwszy stosunek seksualny przed ukończeniem 13 roku życia, a odsetek ten dla nastolatków białych wynosił 4,2% (O'Donnell, Stueve, Wilson-Simmons, Dash, Agronick i JeanBaptiste, 2006).
Trochę inne dane na ten temat zgromadzono w Japonii. Na podstawie wyników sondażu opracowanego przez Japońskie Towarzystwo Edukacji Seksualnej (Japanese Association for Sex Education) można było dostrzec, że odsetek Japonek i Japończyków, którzy doświadczyli stosunku płciowego wzrósł odpowiednio od 3,6% i 4,2% w grupie tzw. młodszych adolescentów (wiek w przedziale 13-15 lat) do odpowiednio 26,6% i 30,0% w grupie starszych adolescentów (wiek w przedziale 16-18 lat) (Nagamatsu, Yamawaki, Sato, Nakagawa i Saito, 2013).
Z uwagi na fakt, że uprawianie seksu znajduje się w grupie zachowań ryzykanckich związanych ze zdrowiem, zrozumienie doświadczeń towarzyszących pierwszemu stosunkowi płciowemu jest ważne. Dokładniej rzecz biorąc wiek, w którym ma miejsce pierwszy stosunek płciowy ma duże znaczenie dla rozwoju jednostki w okresie dojrzewania, ponieważ przedwczesna aktywność seksualna nastolatków grozi niechcianą ciążą. Co więcej, w porównaniu do zaczynających później współżycie rówieśników, adolescenci przeżywający wcześniej "pełną inicjację seksualną" mają tendencję do niestosowania środków antykoncepcyjnych podczas stosunku płciowego (Scott-Jones i White, 1990; French i Dishion, 2003). Warto podkreślić też, że przedwczesne rozpoczęcie współżycia może oznaczać częstsze kontakty seksualne nastolatki, nastolatka z większą liczbą partnerów, partnerek, dzięki czemu zwiększa się ryzyko nieplanowanej ciąży i zakażenia chorobą weneryczną, HIV/AIDS (Mosher i McNally, Sonenstein, Pleck i Ku, Zabin i Clark, Miller, Christopherson i King za: French i Dishion, 2003; O'Donnell i in., 2006; Nagamatsu i in., 2013). Mimo że w latach 80. XX wieku nastoletnie matki, mające mniej niż 15 lat, które urodziły dzieci, stanowiły tylko 2% wszystkich nastoletnich matek, to odsetek ten wciąż wykazywał tendencję lekko wzrostową w kolejnych latach (Scott-Jones i White, 1990; Waller i DuBois, 2004).
Pierwszy stosunek płciowy w świetle wyników badań
Analizując wyniki ilościowych badań sondażowych na temat wieku, w którym może mieć miejsce pierwszy stosunek seksualny lub kiedy rozpoczyna się aktywność seksualna nastolatków brano pod uwagę różnorakie czynniki demograficzne: strukturę rodziny (bycie wychowywanym tyko przez matkę lub tylko przez ojca), wykształcenie/edukację, płeć, rasę i pochodzenie (O'Donnell i in., 2006). Ponadto badania ilościowe skupiały się na identyfikacji związków między doświadczeniem pierwszego stosunku seksualnego a zachowaniami seksualnymi lub innymi zmiennymi, np. osiągnięciami szkolnymi. Dostęp do sprawozdań młodych ludzi na temat wrażeń towarzyszących doświadczaniu pierwszego stosunku zapewnia wgląd w trudności, jakim muszą stawić czoło młodzi ludzie w inicjowaniu pierwszego stosunku (Gindrich, 2007).
Patrząc ze zdrowotnej perspektywy, uznaje się, że pierwszy stosunek seksualny powinien być oczekiwany i chciany. Ponadto powinny być kontrolowane konsekwencje zbliżenia. W osiąganiu tych celów ważną rolę pełni komunikacja. Jej znaczenie podkreślano w wielu badaniach jakościowych np. Holland i in., Kent. Komunikacja między młodymi parami jest powszechnie uznawana za problematyczną. Dyskurs na temat bezpiecznego seksu stoi w sprzeczności do namiętności, a zatem prowadzi do konfliktów z młodzieńczymi ideałami erotyzmu i spontaniczności. W rezultacie brakuje odpowiedniego scenariusza inicjowania spotkań seksualnych oraz zgodnej komunikacji.
Przeprowadzone przez Mitchell i Wellings (za: Gindrich, 2007) badania pozwalają na sformułowanie następujących wniosków:
1.Pierwszy stosunek płciowy większości młodych ludzi ma miejsce w atmosferze spokoju i milczenia. Cisza może stanowić formę odmowy. Będąc w szoku, jednostki mogą unikać rozmawiania o swoich uczuciach. Jednak milczenie nie oznacza braku komunikacji. Przeciwnie, badania sugerują, że intymność w sferze seksualnej może być sterowana przez sygnały niewerbalne oraz gesty. W razie braku komunikacji werbalnej młodzi ludzie mogą potrzebować pomocy w wyrażaniu i interpretowaniu języka ciała partnera seksualnego.
2.Komunikacja po odbyciu stosunku seksualnego może być szczególnie trudna wtedy, kiedy jeden z partnerów jest obojętny, ale zauważa, że drugi partner zaplanował, chciał i czerpał z niego zadowolenie.
3.Chłopcy, którzy wcześniej nie uprawiali seksu, są bardziej podatni na możliwość odbycia stosunku płciowego niż dziewice.
4.Można przypuszczać, że następstwa zbyt wczesnego uprawiania seksu mogą być niekorzystne dla holistycznego rozwoju jednostki.
5.Można wyodrębnić kilka różnych stopni antycypacji pierwszego stosunku płciowego, od zdziwienia, zaskoczenia do dokładnego przygotowania się do niego. Każdy poziom oczekiwania prowadzi do różnych rodzajów komunikacji.
6.Werbalna i niewerbalna komunikacja, a także trening asertywności w okresie adolescencyjnym mają przypuszczalnie bardzo duże znaczenie dla tego, czy dochodzi do pierwszego stosunku płciowego, czy też nie. Kompetencje komunikacyjne są więc ważnym aspektem profilaktyki zdrowia psychicznego w kontekście seksualności młodzieży.
7.Mając na względzie katolicką naukę społeczną, można uznać, że problematyka pierwszego stosunku płciowego może stać się zarzewiem konfliktu między różnymi instytucjami, które zajmują się moralnością, np. Kościół, szkoła, ośrodki wsparcia instytucjonalnego, poradnie zdrowia psychicznego, poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Jest to temat trudny i często jeszcze traktowany jak tabu (Gindrich, 2007).
W analizie problematyki pierwszego stosunku płciowego, nie sposób pominąć znaczenia płci. W literaturze seksuologicznej znajdujemy następujące różnice w zakresie seksualności między kobietami i mężczyznami:
1.Kobiety bardziej negatywnie niż mężczyźni reagują na materiały seksualne o charakterze wzrokowym (zdjęcia lub filmy); słuchowym (taśmy audio) i tekstowym.
2.Różnice między kobietami i mężczyznami dotyczą poczucia niepokoju, lęku lub winy odnośnie do własnej seksualności.
3.Reakcje mężczyzn w wieku adolescencyjnym towarzyszące pierwszemu stosunkowi są ogólnie pozytywne. Opisując swoje odczucia, mówią o: zadowoleniu, podnieceniu, dreszczyku emocji, radości, aprobacie dla pierwszego kontaktu fizycznego. Natomiast reakcje kobiet są mniej pozytywne. Określając emocje towarzyszące pierwszemu stosunkowi, posługują się słowami: rozczarowanie, niezadowolenie, ból, nuda, obawa, poczucie winy, zmartwienie, zakłopotanie, pozbawienie złudzeń.
4.Kobiety i mężczyźni przypisują różne znaczenie swojemu pierwszemu kontaktowi seksualnemu. Mężczyźni postrzegają swój pierwszy stosunek płciowy jako osiągnięcie lub „chrzest bojowy” bez względu na towarzyszące emocje.
5.Kobiety ujawniają większe poczucie winy i mniejsze seksualne zadowolenie z pierwszego stosunku niż mężczyźni. Czerpią oni większą przyjemność i mają mniejsze poczucie winy niż kobiety (Guggino i Ponzetti za: Gindrich, 2007).
Chłopcy i mężczyźni oraz dziewczęta i kobiety mogą różnić się także w zakresie tego, w jaki sposób oceniają zarówno sam pierwszy stosunek płciowy, jak i okoliczności towarzyszące. Z badań Guggino i Ponzetti (za: Gindrich, 2007) wynika, że nastoletni mężczyźni byli poddawani silniejszej presji ze strony kolegów, by stać się seksualnie aktywnymi niż kobiety. Cechowały się one większą miłością i oddaniem dla partnerów niż mężczyźni. Kobiety były bardziej wrażliwe na swoje początkowe seksualne doświadczenie i były bardziej świadome swojego podniecenia fizycznego podczas pierwszego stosunku. Mężczyźni częściej byli zadowoleni ze stosunku niż kobiety.
LITERATURA:
O'Donnell L., Stueve A., Wilson-Simmons R., Dash K., Agronick G., JeanBaptiste V. (2006). Heterosexual risk behaviors among urban young adolescents. The Journal of Early Adolescence, 26, 87-109.
French D.C., Dishion T.J. (2003). Predictors of early initation of sexual intercourse among high-risk adolescents. The Journal of Early Adolescence, 23, 295-315.
Gindrich, P. (2007). Psychospołeczne komponenty nieprzystosowania. Wybrane zagadnienia. Wyd. UMCS.
Nagamatsu M., Yamawaki N., Sato T., Nakagawa A., Saito H. (2013). Factors influencing attitudes toward sexual activity among early adolescents in Japan. The Journal of Early Adolescence, 33, 267-288.
Scott-Jones D., White A.B. (1990). Correlates of sexual activity in early adolescence. The Journal of Early Adolescence, 10, 221-238.
Waller E.M., DuBois D.L. (2004). Investigation of stressful experiences, self-evaluations, and self-standards as predictors of sexual activity during early adolescence. The Journal of Early Adolescence, 24, 431-459.