SAMOBÓJSTWA DZIECI, MŁODZIEŻY I DOROSŁYCH

Wybrane typologie samobójstw
Społeczne i psychologiczne uwarunkowania samobójstw
Mity i fakty na temat samobójstw i samobójców
Przegląd badań empirycznych na temat osób dokonujących prób samobójczych
Samobójstwa dzieci i młodzieży wg ASA-American Suicidology Association

Wprowadzenie

Wielu ludzi życzy sobie samym śmierci w pewnym momencie życia, a pomysł dokonania samobójstwa przy najmniej czasami pojawia się w ich świadomości. W naszej kulturze, ludzie mogą uświadomić sobie możliwość dokonania samobójstwa, stanowiącego wyjście awaryjne z nieszczęśliwej sytuacji życiowej zanim przekroczą bramy szkoły (Rosenthal & Rosenthal, 1984 za: L.L. Davidoff, 1987). W 1980 roku około 27.000 ludzi w USA popełniło samobójstwo, a 250.000 na 1.000.000 osób próbowało tego dokonać lecz nie powiodło się to (Centers for Disease Control), 1985; Schumer, 1983 za: L.L. Davidoff, 1987). Z uwagi na fakt, że wiele samobójstw przypisuje się przedawkowaniu narkotyków, wypadkom samochodowym oraz innym “wypadkom”, prawdziwa liczba samobójstw jest trudna do oszacowania (Lester, 1983 za: L.L. Davidoff, 1987).

Wybrane typologie samobójstw

E. Durkheim (za: A. Reber, 1985) rozróżnił trzy typy samobójstw, w zależności od tego co spowodowało akt samounicestwienia:

Analiza podłoża samobójstw E. Durkheima ma charakter wybitnie socjologiczny. Psychologia dostarcza także bardzo ciekawych typologii samobójstw. Wystarczy chociażby wspomnieć o klasyfikacji Baechler’a (1979). Na płaszczyźnie psychologicznej motywy dokonywania samobójstw różnią się i można je podzielić na 4 kategorie (Baechler, 1979 za: L.L.Davidoff, 1987):

Analiza samobójstw “stanowiących ucieczkę”

U jakich grup ludzi można w szczególności mówić o samobójstwie jako o formie ucieczki?
Starsi ludzie, ci którzy mają ponad 70 lat, znajdują się w grupie najwyższego ryzyka (McIntosh, 1985 za: L.L.Davidoff, 1987). Schizofrenicy oraz ludzie cierpiący na depresję, alkoholicy oraz narkomani są także w grupie potencjalnych ofiar samobójstw (Black i in., 1985; Rainer, 1984; Robins, 1985 za: L.L.Davidoff, 1987). Podwyższone ryzyko samobójstw można także zaobserwować szczególnie u jednostek rozwiedzionych, żyjących w separacji oraz owdowiałych (CDC, 1985; Tcheng - Laroche & Prince, 1984 za: L.L.Davidoff, 1987). Więcej mężczyzn niż kobiet dokonuje samobójstw, chociaż kobiety dokonują więcej zabiegów aborcyjnych (CDC, 1985). Podczas ubiegłych 25 lat, liczba dokonanych samobójstw wśród ludzi w wieku w przedziale od 15 do 24 lat wzrosła dwu- trzykrotnie (Seiden, 1984; Sudak i in., 1984 za: L.L.Davidoff, 1987).

Społeczne i psychologiczne uwarunkowania samobójstw

Określone społeczne i psychologiczne uwarunkowania mogą sprzyjać popełnianiu samobójstw jako formy ucieczki.

Izolacja społeczna i poczucie osamotnienia

Gdy rozwód i separacja stają się chlebem powszednim i gdy członkowie rodziny coraz silniej dążą za swoim osobistym rozwojem, wtedy coraz więcej jednostek doświadcza samotności i braku poczucia bezpieczeństwa. Wśród młodzieży pochodzącej z rozbitych, zdezorganizowanych i brutalnych “domów” oraz u tych ludzi, którzy czują się odizolowani i wyobcowani ze społeczeństwa nawet najsłabsze bodźce mogą w większym stopniu niż u innych osób, doprowadzić do samobójstwa (Carroll i in., 1980; Seiden, 1966, 1969 za: L.L. Davidoff, 1987). Samotność jest także powodem wysokich odsetków samobójstw u osób w podeszłym wieku (Seiden, 1981 za: L.L. Davidoff, 1987).

Stresy

Niektóre spośród tych samych stresów tłumaczą wysokie odsetki samobójstw wśród ludzi młodych i starych (Seiden, 1981, 1984 za: L.L. Davidoff, 1987). Fizjologiczne i anatomiczne zmiany (a w szczególności utrata zdrowia w przypadku osób starszych) wprowadzają w stan zmieszania, są frustrujące, a czasami nawet sprawiają ból i cierpienie tym grupom osób. Bezrobocie i pauperyzacja mogą doskwierać zarówno młodszym jak i starszym obywatelom. Starzy ludzie oraz mniejszość wśród młodzieży odczuwa dodatkowe napięcia z powodu bezsilności i dyskryminacji. Młodzież dojrzewająca legitymująca się prenatalnymi komplikacjami lub trudnym porodem znajduje się w grupie większego ryzyka niż inni (Salk i in., 1985 za: L.L. Davidoff, 1987). Być może wczesne doświadczanie stresów naraża na szwank ich zdolność do radzenia sobie z nim.

Bezcelowość

Brak celu w życiu jednostki ma znaczący wpływ na fakt dokonania samobójstwa (Giffen & Felsenthal, 1983 za: L.L. Davidoff, 1987). Młodzież dokonująca samobójstw mówi, że nie ma żadnego celu, do którego dąży i niczego, czemu można by poświęcić życie. W społeczeństwie zorientowanym na młodzież, wielu ludzi starszych czuje, że ich życie jest skończone i nic nie pozostało.

Impulsywność

Samobójstwo można pojmować jako jeden i jedyny sposób rozwiązania swojego problemu (Luscomb i in., 1980; Shneidman, 1985 za: L.L. Davidoff, 1987). Jak można przypuszczać, ci którzy dokonują prób samobójczych są często impulsywni w reagowaniu na trudne (stanowiące wyzwanie) zadania umysłowe. Mówiąc dosadniej jest im trudno zaobserwować alternatywne rozwiązania swojego problemu. Fizjologiczny korelat impulsywności, niski poziom neuroprzekaźnika serotoniny, znaleziono w szpiku kostnym ofiar samobójstw, które zastosowały aktywne, gwałtowne metody samounicestwienia (Asberg et al., 1976; Banki et al., 1984; Ninan et al., 1984; van Praag & Plutchik, 1984 za L.L.Davidoff, 1987).

Mity i fakty na temat samobójstw i samobójców

Przegląd badań empirycznych na temat osób dokonujących prób samobójczych

Tworzenie się wyobrażeń i myśli na temat samobójstwa, udane i nieudane próby samobójcze wśród osób w wieku dojrzewania są często powiązane z depresją, uzależnieniami i zespołem zaburzonego zachowania (CD). W badaniach longitudinalnych Lewinsohn i in. (za: Ivarsson, Larsson, Gillberg, 1998) zaobserwowali, że ryzyko ponownego pojawienia się depresji u nastolatków dokonujących prób samobójczych jest duże (12% w ciągu 1 roku oraz 33% w ciągu czterech lat). Zauważyli, że okresy depresji są raczej krótkie. Badając przebieg zaburzeń o charakterze pełnej depresji u osób w wieku dojrzewania zagrożonych samobójstwem, Strober i in. (za: Ivarsson, Larsson, Gillberg, 1998) stwierdzili wysokie prawdopodobieństwo powrotu do zdrowia psychicznego (tj. 90%) w dwa lata po pobycie w szpitalu. Wiele badań na temat prognozy zaburzeń depresyjnych u osób w wieku dojrzewania wskazuje, że ryzyko przyszłych objawów depresyjnych w wieku dorosłym jest duże. W badaniach prowadzonych w obrębie społeczności i populacji szkolnych około połowa samobójców w wieku adolescencyjnym powtarzało próbę samobójczą. W badaniach klinicznych prowadzonych na przestrzeni 0,5 - 2 lat, około 10% osób w wieku dojrzewania zanotowało próbę samobójczą. W badaniach prowadzonych w okresie od sześciu do dziewięciu lat od 9% do 18% nastolatków zanotowało próbę samobójczą.
Lewinsohn i in. (za: Ivarsson, Larsson, Gillberg, 1998) stwierdzili, że uprzednio dokonywane próby samobójcze, aktualne wyobrażenia samobójcze oraz depresja, niskie poczucie własnej wartości, ostatnio popełniona próba samobójcza przez kolegę oraz bycie dzieckiem urodzonym przez nastoletnią matkę są czynnikami ryzyka samobójstw wśród osób w wieku dojrzewania. Wyniki badań longitudinalych prowadzonych w grupach klinicznych dzieci oraz osób w wieku dojrzewania stale obrazują, że zaburzenia nastroju, uzależnienia, stresujące wydarzenia życiowe, złe przystosowanie społeczne, obecność myśli samobójczych oraz prób samobójczych w przeszłości są czynnikami na podstawie których można przewidzieć przyszłe samobójstwa. W badaniach podłużnych dzieci i nastolatków z zespołem pełnej depresji, depresja oraz zaburzenie w zachowaniu (CD) występujące w dzieciństwie stanowiły czynniki ryzyka pojawienia się samobójstw w wieku dojrzałym. Jednak, inne zaburzenia takie jak schizofrenia także stanowiły takie czynniki. Śmierć bliskiej osoby lub problemy finansowe rodziny stanowiły także istotne przyczyny samobójstw wśród osób w wieku adolescencyjnym.
Pomimo tego, że stwierdzono, iż osoby cierpiące na depresję i samobójcy mają wiele czynników ryzyka wspólnych to płeć, poziom depresji i innych zaburzeń psychicznych oraz dysfunkcjonalność rodziny różnicowały osoby depresyjne i osoby dokonujące prób samobójczych. Goldstone (za: Ivarsson, Larsson, Gillberg, 1998) stwierdził, że młodzież powtarzająca próby samobójcze oraz ci ludzie, którzy w przeszłości, ale nie ostatnio dokonali próby samobójczej, ujawniali więcej objawów depresyjnych oraz wyższy poziom niepokoju, lęku niż młodzież nie mająca tendencji samobójczych. Ponadto młodzież w grupie powtarzającej próby samobójcze cechowała się wyższym poziomem gniewu niż pozostałe nastolatki. Ci spośród badanych, którzy dokonali próby samobójczej po raz pierwszy mieli średnie poziomy objawów depresyjnych i lęku.
Samobójstwo wśród ludzi młodych (15 - 19 lat) stało się zjawiskiem bardziej powszechnym w krajach zachodnich. Jednak w Szwecji liczba samobójstw jest w ostatnim dziesięcioleciu stała. Zaburzenia psychiczne takie jak pełna depresja oraz uzależnienia, antyspołeczność, zaburzenia zachowania są najczęściej powiązane ze zwiększonym ryzykiem dokonanych samobójstw przez młodych ludzi. Pomimo, że próby samobójcze są powszechniejsze wśród dziewczynek niż chłopców, obserwacje wyobrażeń na temat samobójstw wśród nastolatków ujawniły sprzeczne wyniki w odniesieniu do różnic względem płci. Próby samobójcze przypisano także dysfunkcjonalności rodziny lub niepełnej rodzinie, śmierci lub poprzednio dokonywanym próbom samobójczym przez członków rodziny lub kolegów, ujawniającym się w przeszłości zaburzeniom psychicznym, w szczególności depresji. Istnieją pewne specyficzne różnice pomiędzy nastolatkami będącymi w depresji i dokonującymi prób samobójczych. Samobójcy w wieku adolescencyjnym częściej eksponują psychiczne i rodzinne kłopoty. Inni członkowie ich rodzin dokonali prób samobójczych lub popełnili samobójstwo, mając dodatkowo problem uzależnienia lub ujawniając zaburzenie w zachowaniu.
Uznaje się, że nastolatki z wyobrażeniami i myślami samobójczymi oraz samobójcy stanowią dwie skrajnie odmienne grupy. Nastoletni samobójcy są częściej ludźmi uzależnionymi lub wychowującymi się w zaburzonym środowisku rodzinnym niż ci, którzy mają wyobrażenia i myśli samobójcze. Nastoletni samobójcy częściej także ujawniają, że ludzie znaczący dla nich (członkowie rodziny lub rówieśnicy) mieli próby samobójcze lub dokonali samobójstwa, niż osoby mające wyobrażenia samobójcze, osoby cierpiące na depresję lub pacjenci nie mający tendencji samobójczych.
Z badań B. Larsson, T. Ivarsson (1998) wynika, że więcej niż 50% nastolatków dokonało próby samobójczej na przestrzeni swojego życia, a spośród tej liczby więcej niż połowa (58%) dokonało więcej niż jednej próby. Przynajmniej połowa osób dokonujących prób samobójczych wykonało poważną próbę przed hospitalizacją. Dziewczynki wykazały wyższy poziom objawów depresyjnych i wyobrażeń samobójczych niż chłopcy. Dziewczynki częściej niż chłopcy dokonywały próby samobójczej przed hospitalizacją (33%) lub podczas życia (37%) - (chłopcy odpowiednio 13% i 26%).

Samobójstwo dzieci i młodzieży(wg ASA – American Suicidology Association)

Co byś uczynił, gdyby jeden z twoich przyjaciół zagroził, że popełni samobójstwo?:

Gdybyś odpowiedział twierdząco na jedno z powyższych pytań, to mógłbyś nie uratować życia tej osoby, która jest ci bardzo bliska i ważna dla ciebie. Możesz później powiedzieć przecież do siebie, “nie uwierzyłem, że ona/on mówiła/ł poważnie”, nigdy nie myślałem, że naprawdę zrobiłaby to.
Samobójstwo stanowi główną przyczynę śmierci. Amerykańskie Stowarzyszenie Suicidologii oszacowuje, że rocznie w USA 35.000 traci życie z wyniku samobójstwa. Władze uważają, że prawdziwa liczba samobójstw może być znacznie wyższa. Liczba samobójstw wzrasta zarówno wśród młodzieży, jak i w przedziale wiekowym od 20 do 30 roku życia. Chociaż trudno jest uzyskać dokładne dane, ponieważ wiele czynów samobójczych ukrywa się “pod płaszczykiem” wypadków, samobójstwo stanowi, drugą w kolejności wiodącą przyczyną śmierci wśród młodych ludzi.
Jeśli ktoś, kogo znasz ma tendencje samobójcze, twoja zdolność do rozpoznawania oznak oraz chęć do zaradzenia temu może pomóc tej osobie w zrozumieniu różnicy między życiem a śmiercią.

Niebezpieczne oznaki

Bez wątpienia słyszałeś taki pogląd, że ludzie, którzy mówią o zamiarze dokonania samobójstwa, naprawdę tego nie zrobią. Przed popełnieniem samobójstwa, ludzie często mówią w sposób bezpośredni o swoim zamiarze zakończenia życia lub w sposób bardziej pośredni o tym, w jaki sposób oni zabiliby siebie lub, że ich przyjaciele i rodzina woleli by żeby ich nie było. Groźby samobójcze i podobne wypowiedzi powinny być zawsze traktowane poważnie. Ludzie, którzy dokonywali poprzednio prób samobójczych, nawet jeśli ich próby nie wydawały się być bardzo poważne, są także w grupie ryzyka. Jeśli nie udzieli się im w tym okresie pomocy, mogą ponownie spróbować się zabić, a następnym razem rezultat może być fatalny w skutkach. Cztery na pięć osób, które popełnia samobójstwo, dokonało przy najmniej jednej takiej próby poprzednio.
Być może ktoś kogo znasz, nagle zaczął postępować zupełnie inaczej albo wydaje się, że “ma całkiem nową osobowość”. Osoba nieśmiała staje się poszukiwaczem “dreszczyku emocji”. Osoba towarzyska i otwarta, staje się nieprzyjazna, nie zainteresowana światem zewnętrznym, odizolowana od innych. Kiedy takie zmiany w zachowaniu mają miejsce bez żadnego wyraźnego powodu lub utrzymują się przez dłuższy okres czasu, może to być oznaką zamiaru popełnienia samobójstwa.
Załatwienie “wszystkich spraw do końca” jest jeszcze jednym wskaźnikiem samobójczego ryzyka. U młodych ludzi, takie załatwianie spraw, jest związane z rozdawaniem cenny osobistych rzeczy, takich jak ulubiona książką lub kolekcja płyt.

Co robić ?

Jeśli ktoś zwierza się tobie, że myśli o samobójstwie lub ujawnia inne oznaki skłonności samobójczych, to nie obawiaj się pogadać z nim o tym.
Twoja chęć do przedyskutowania tej sprawy, uświadomi tej osobie, że nie oskarżasz jego lub jej za to, że ma takie odczucia. Zadawaj pytania jak ta osoba się czuje oraz zapytaj jakie są powody tych odczuć.
Zapytaj, czy została poddana pod rozwagę metoda dokonania samobójstwa, czy sporządzono jakieś specyficzne plany i czy przedsięwzięto jakieś kroki by takie plany wykonać, np. w jaki sposób tego dokonać.
Nie martw się, że twoja dyskusja zachęci tę osobę do wgłębienia się w istotę tego planu. Przeciwnie, dyskusja ta pomoże jemu lub jej przekonać się o tym, kto chce być jej przyjacielem. Może to ocalić jej życie.
Z drugiej strony, nie próbuj wyłączać się z dyskusji lub udzielać rad takich jak: “Pomyśl o ile jesteś lepszy niż większość ludzi”. Powinieneś docenić to jaki jesteś szczęściarz”. Takie komentarze jedynie sprawiają, że samobójca czuje się jeszcze bardziej winny, bezwartościowy i beznadziejny niż kiedykolwiek przedtem. Bądź uważnym i dobrym słuchaczem. Uspokój się. Przedyskutuj temat, tak jak każdy inny z przyjacielem lub przyjaciółką.

Szukanie pomocy

Gdy sądzisz, że ktoś kogo znasz jest osobą z ryzyka popełnienia samobójstwa, zwróć się o pomoc. Zaproponuj żeby on lub ona zadzwoniła do ośrodka zapobiegania samobójstwom, ośrodka przeciwdziałania kryzysom lub jakiegokolwiek innego miejsca, w którym można uzyskać pomoc. Zaproponuj, żeby pogadali ze współczującym nauczycielem, psychologiem, księdzem, pastorem, lekarzem lub innym dorosłym, którego darzysz szacunkiem. Jeśli twój przyjaciel odmówi ci takiej rozmowy, weź to na siebie i pogadaj z kimś z wymienionych wyżej ludzi w celu zaradzenia tej sytuacji.
W niektórych wypadkach możesz znaleźć się w sytuacji konieczności uzyskania bezpośredniej pomocy, dla kogoś kto jest samobójcą i odmawia pójścia do poradni. Jeśli tak, uczyń to. Nie obawiaj się, że wyjdziesz na nielojalnego. Wielu ludzi, którzy są samobójcami stracili nadzieję. Nie wierzą już, że można im pomóc. Odczuwają bezcelowość takiego postępowania. Prawda jest taka, że można im pomóc. Z czasem, większości ludziom zagrożonym samobójstwem można przywrócić pełne znaczenie i sens życia oraz szczęście. Jednak kiedy oni czują się beznadziejnie, ich zdolność do właściwej samokrytyki jest zaburzona. Nie potrafią znaleźć powodu do kontynuowania życia. W takim wypadku, do Ciebie należy decyzja żeby wykorzystać swój osąd, by zobaczyć, że uzyskują pomoc, której potrzebują. Co czasem wydaje się być aktem nielojalności lub naruszeniem tajemnicy, zaufania może okazać się przysługą w życiu. Twoja odwaga i chęć do działania może ocalić życie.

A czy problem dotyczy Ciebie?

Może ty sam czasami miałeś ochotę na zakończenie swojego życia. Nie wstydź się tego. Wielu ludzi, młodych i starych, ma podobne odczucia. Pogadaj z kimś komu ufasz. Jeśli chcesz, możesz zadzwonić do ośrodków.

Oznaki Samobójstwa

Co robić - działania, które mogą pomóc

Występowanie samobójstw w grupie młodzieży

Obecnie, wśród młodzieży w przedziale wiekowym od 15 do 19 r. ż., samobójstwo stanowi drugą wiodącą przyczynę śmierci (pierwszą są wypadki). Stopa samobójstw, w tej grupie wiekowej, zwiększyła się trzy - krotnie przez okres ubiegłych 30 lat. Dane statystyczne podają, że 40% uczniów szkoły średniej rozważało samounicestwienie, raz lub kilka razy. Liczba ludzi, którzy decydują się na samobójstwo jest coraz większa, i nie ogranicza się tylko do jednej grupy wiekowej, etnicznej, kulturowej lub klasy socjoekonomicznej.
Traktujmy ich groźby poważnie!!
Jeśli młoda osoba (lub ktokolwiek kogo znasz) twierdzi, że on lub ona ma myśli o samobójstwie, najważniejszą rzeczą jest POTRAKTOWANIE TEGO POWAŻNIE!. Ci co mówią o samobójstwie mogą naprawdę rozważać taką możliwość, szczególnie w młodszych grupach wiekowych.
Większość młodych ludzi, którzy podejmują próby samobójcze, mówi o tym wcześniej. Poszukaj natychmiast profesjonalnej pomocy. Porozmawiaj z psychologiem, nauczycielem, księdzem lub pastorem, lekarzem.
Ważną kwestią jest rozpoznanie oznak i symptomów depresji i/lub samobójstwa oraz uzyskanie pomocy lub pomoc osobie, która ujawnia takie oznaki w znalezieniu pomocy!!!

Oznaki samobójstwa

Oznaki i symptomy

Czy młoda osoba, którą znasz ujawnia następujące problemy?

Sytuacje podwyższonego ryzyka

Wielu młodych ludzi podejmuje decyzję, aby popełnić samobójstwo w obliczu następujących tragedii życiowych:

Alkohol znajduje się we krwi więcej niż połowy młodocianych ofiar samobójstw

Grupy podwyższonego ryzyka

Więcej dziewczynek niż chłopców przeżywa stany depresyjne.
Więcej dziewczynek niż chłopców dokonuje prób samobójczych, ale częściej chłopcom niż dziewczynkom udaje się próba samounicestwienia.
Pewne grupy młodzieży mogą być bardziej zagrożone samobójstwami.
Osoby z klasycznymi symptomami depresji - takimi jak smutek, poczucie beznadziejności, melancholii - częściej w tej grupie dominują dziewczynki.
Osoby, które są perfekcjonistami - ustawiające dla siebie wysoko poprzeczkę osiągnięć. Te nastolatki często odczuwają niepokój, lęk, izolację i zamykają się w sobie. Zachowania ryzykanckie i problemowe stają się często sposobem reagowania nastolatków na odczuwanie depresji.
Depresję adolescencyjną trudno zidentyfikować, ponieważ często młodzież zaprzecza, że ją ma.

Kto cierpi na depresję?

Jest to złożone pytanie, mając na względzie świat dorosłych, a tym bardziej świat młodzieży.
Stresy w życiu są głównymi przyczynami depresji u młodych ludzi. Stresory mogą być znacząco różne. Ponadto różne czynniki mogą mieć większy wpływ na młodą osobę niż na osobę starszą, często dlatego, że młodszej osobie brakuje lat doświadczenia żeby zdać sobie sprawę z tego, że sytuacja ulegnie poprawie z czasem.
Oto czynniki powodujące stresy i depresję:

Kiedy dziecko mówi o samobójstwie powinieneś....

LITERATURA:
Davidoff L.L. (1987). (eds.)Introduction to Psychology. McGraw-Hill Book Company, New York Toronto.
Ivarsson T., Larsson B., Gillberg C. (1998). A 2 - 4 year follow up of depressive symptoms, suicidal ideation, and suicide attempts among adolescent psychiatric inpatients. European Child & Adolescent Psychiatry 7, s. 96 - 104.
Larsson B., Ivarsson T. (1998). Clinical characteristics of adolescent psychiatric inpatients who have attempted suicide. European Child & Adolescent Psychiatry 7, s. 201 - 208.
Reber A.S. (1985).Dictionary of Psychology. Penguin Books. London.
Materiały ASA (American Suicidology Association) zamieszczone na witrynie internetowej