Kradzieże sklepowe

Wprowadzenie

Szczególnym rodzajem kradzieży jest kradzież sklepowa. Kradzież sklepowa (shoplifting) to przywłaszczenie mienia przeznaczonego do sprzedaży w godzinach otwarcia sklepu (Francis za: T.Krasnovsky, R.C. Lane, 1998). W USA jest to jedno z najczęściej stwierdzanych przestępstw. Szacuje się, że 1 na 12 klientów dokonuje kradzieży sklepowej, a 60% konsumentów przywłaszczyło mienie sklepowe w jakimś momencie swojego życia (Ray, Klemke, Kraut za: T.Krasnovsky, R.C. Lane, 1998). Wśród adolescentów od 30 % do 40 % kradnie notorycznie (Cox, Cox, Moschis; Klemke za: T.Krasnovsky, R.C. Lane, 1998).
Wykrywalność takich kradzieży, w przeciwieństwie do innych przestępstw, jest niska. 1 na 20 lub nawet 40 złodziei sklepowych zostaje ujęty przez policję (Griffin za: T.Krasnovsky, R.C. Lane, 1998). Pomimo że kradzieże sklepowe stanowią poważny problem społeczny, gdyż szkodzą całemu społeczeństwu, to nie spotkały się, jak do tej pory, z dużym zainteresowaniem badaczy (por. T.Krasnovsky, R.C. Lane, 1998).
Podkreśla się, że badania naukowe prowadzone w tym obszarze skupiały się na cechach i motywacji złodziei sklepowych, co miało służyć opracowaniu klasyfikacji. Niewiele badań poświęcono skutkom oddziaływań psychoterapeutycznych. Badania dotyczące kradnących ze sklepów adolescentów należą do rzadkości (por. T.Krasnovsky, R.C. Lane, 1998).

Znane w USA klasyfikacje złodziei sklepowych

Tabela 1. Złodzieje sklepowi w znanych amerykańskich klasyfikacjach (T.Krasnovsky, R.C. Lane, 1998)
Twórca klasyfikacjiTyp złodziei sklepowychCharakterystyka poszczególnych typów
Cameron“Boosters”
Złodzieje zawodowi, przestępcy kradnący profesjonalnie,
“Złodzieje komercyjni”
Stanowili tylko 10 % badanych złodziei. Ich motywem przywłaszczenia mienia była sprzedaż ukradzionych artykułów. Utrzymywali silne więzi z subkulturami przestępczymi i często zmieniali formy nielegalnej działalności.
Cameron“Snitches”
Złodziejaszki, drobni złodzieje
Stanowili 90 % badanych w grupie Camerona. Kradli notorycznie. Nie sprzedawali ukradzionych rzeczy. Motywami dokonywanych przez nich kradzieży nie były ani bieda, ani uwarunkowania osobowościowe takie jak ,np. zaburzenia kompulsywne i neurotyczne. Byli uznawani za budzących szacunek obywateli. Nie utrzymywali żadnych kontaktów z grupami przestępczymi.
Moore Złodzieje sklepowi kradnący impulsywnie (impulse shoplifters) Stanowili 15,4% ogółu badanych. Kradli w sposób niezaplanowany jedną tanią rzecz, kierując się pokusą. Po zatrzymaniu przez policję reagowali zdziwieniem, zmieszaniem lub szokiem. Mieli poczucie winy, zakłopotania, wstydu. Wykrycie ich kradzieży było dla nich traumatycznym przeżyciem powodującym zaprzestanie dalszych kradzieży.
MooreZłodzieje sklepowi kradnący od czasu do czasu (occasional shoplifters)Stanowili 15 %. Podczas jednego roku kradli średnio od 3 do 10 razy. Powody ekonomiczne były drugorzędnym motywem ich kradzieży. Kradli głównie po to, by sprostać wyzwaniu (by poczuć dreszczyk emocji) lub po to by przypodobać się rówieśnikom. Po schwytaniu, przyznawali się do kradzieży i mieli skłonność do reagowania z dystansem lub z lekkim zakłopotaniem. Starali się pomniejszać nasilenie szkodliwości dokonywanego czynu. Podobnie jak w przypadku złodziei impulsywnych, większość kradnących omawianego typu była w szoku. Doznanie szoku zapobiegało ich dalszym kradzieżom.
MooreZłodzieje sklepowi kradnący okresowo (episodic shoplifters) Stanowili tylko 1,7 %. Kradli okresowo specyficzne towary. Przywłaszczenie mienia było w ich przypadku częścią osobistego, dziwacznego rytuału, którego istotą było zaspokojenie silnej potrzeby auto-karania. Badani w tym typie zdradzali problemy emocjonalne i psychiczne oraz odczuwali silnie depresję oraz poczucie winy. Mieli ponadto skłonność do intrapunitywnego (karanie adresowane do wnętrza) wyrażania agresywnych impulsów. Kradli nieregularnie, często z powodu stresorów psychospołecznych. Po schwytaniu zachowywali się posłusznie i byli świadomi, że ich czyn był niemoralny. Uczestnictwo w seansach terapeutycznych uznano za skuteczny środek zapobiegawczy w przypadku złodziei tego typu.
MooreZłodzieje sklepowi – amatorzy (amateur shoplifters) Stanowili najliczniej reprezentowany typ złodziei (56,4 %). Kradli regularnie, często co tydzień, dla zysku. Przywłaszczenia mienia dokonywali świadomie. Zdawali sobie sprawę, że kradzież jest przestępstwem. Zabierali głównie małe, łatwe do ukrycia rzeczy. Posługiwali się prostymi technikami kradzieży. Po aresztowaniu zwykle z trudnością przyznawali się do kradzenia już w przeszłości oraz stosowali różnorodne strategie manipulacyjne aby uniknąć kary. Zapobieganie w tym przypadku mogłoby polegać na uwrażliwianiu opinii publicznej w celu zwiększaniu świadomości w zakresie szkodliwości kradzieży.
Moore przyznał jednak, że większość złodziei tego typu kradłoby aż do momentu złapania przez policję.
MooreZłodzieje sklepowi – pół-profesjonaliści(semi-professional shoplifters) Stanowili 11,7 %. Kradzież sklepowa była częścią ich stylu życia. Dokonywali kradzieży co najmniej raz na tydzień. Wykorzystywali bardziej wyszukane techniki kradzieży. Głównymi motywami kradzieży w tym przypadku były chęć zysku oraz kompensacja krzywd wyrządzonych przez społeczeństwo. Kradzież sklepowa była sposobem radzenia sobie z frustracją życia codziennego i nudą. Dzięki kradzieży i sprzedaży przywłaszczonych artykułów badani nie tylko mogli pozwolić sobie na luksus, ale także gromadzili środki na realizację innych celów w przyszłości. Nie postrzegali kradzieży jako prawnie lub moralnie niewłaściwej. Ponadto zmniejszali powagę tego przestępstwa i nie czuli się winni za to, że byli złodziejami. Po zatrzymaniu przez policję starali się w rozmowie zredukować ciężar odpowiedzialności prawnej w związku z dokonaną kradzieżą. Gdy im się to nie udawało, stawali się bardzo rozgniewani i twierdzili, że są traktowani niesprawiedliwie.
Schlueter, O’Neal, Hickey, Sellers Złodzieje sklepowi kradnący w sposób racjonalny (rational shoplifters) Ich kradzież stanowi realizację określonego w umyśle celu
Schlueter, O’Neal, Hickey, SellersZłodzieje sklepowi kradnący w sposób nieracjonalny (nonrational shoplifters) Ich kradzież nie jest stymulowana ani potrzebą, ani pragnieniem. Ma charakter absurdalny (nonsensical shoplifting).
Arboleda-Florez i koledzy Złodziejaszki i drobni złodzieje (zwani snitchers, tak jak w klasyfikacji Camerona) Stanowili 50 % badanych. Mieli takie same cechy jak badani w grupie skompletowanej przez Camerona
Arboleda-Florez i koledzyZłodzieje sklepowi niezwykli Stanowili 40 % badanych. W kradzieżach sklepowych nie kierowali się potrzebą, ani pragnieniem, lecz wrogością, stanowiącą reakcję na ich problemy interpersonalne.
Arboleda-Florez i koledzyZłodzieje sklepowi psychotyczni Stanowili 10 % badanych. Mieli urojenia psychiczne podczas dokonywania kradzieży w sklepie.

Wieloczynnikowa geneza kradzieży sklepowych

Należy podkreślić, że geneza kradzieży sklepowych jest wieloczynnikowa. Wśród czynników, których nie sposób pominąć należy uwzględnić: osobowość, nadużywanie substancji psychoaktywnych, zaburzenia odżywiania, status socjoekonomiczny, rasę i grupę etniczną, płeć oraz wiek (por. T.Krasnovsky, R.C. Lane, 1998). Każdy spośród tych czynników może w inny sposób wiązać się z dokonywaniem kradzieży sklepowej.

Na początek

LITERATURA:

Krasnovsky T., Lane R.C. (1998). Shoplifting: a review of the literature. Aggression and Violent Behavior. Vol. 3, s. 219-235.

Copyright by Elsevier Science Ltd