DECEPCJA I STRATEGIA SEKSUALNA W PSYCHOPATII

Nie od dziś wiadomo, że psychopatia stanowi zaburzenie, którego szkodliwość społeczna jest znacząca. W książce pt. The Mask of Sanity („Maska Normalności") Cleckley (1976) uznaje, że typowego psychopatę cechują: manipulacyjność, brak poczucia winy lub skruchy, patologiczne kłamanie oraz powierzchowny urok. W języku teorii zabawy, psychopatów można opisać jako defektorów społecznych interakcji, ponieważ mają oni skłonność do wykorzystywania współpracy z innymi dla swoich egoistycznych celów. Typowy psychopata jest także opisywany jako osoba wchodząca w przeszłości w związki seksualne bez zobowiązań i poczucia odpowiedzialności. W języku teorii zaangażowania rodziców w wychowanie, psychopaci mogą być opisywani jako osoby przyjmujące strategię krótkotrwałych związków seksualnych, osoby minimalizujące kwestię zobowiązań w związkach oraz osoby bagatelizujące kwestię zaangażowania rodzicielskiego w wychowanie swojego potomstwa (Buss, Schmitt za: Seto i in., 1997).
Harris, Rice i Quinsey (za: Seto i in., 1997) sugerują, że “psychopatia może nie stanowić patologii, tak jak się zwykle sądzi; cechy związane z psychopatią mogły mieć udział w Darwinowskim przystosowaniu do zmieniających się warunków”. Jednym z możliwych wyjaśnień tego kontrowersyjnego sądu jest fakt, że cechy psychopatyczne utrwalały się w populacji przez selekcję zależną od częstości. Selekcja zależna od częstości opisuje sytuację, w której cechy są korzystne kiedy jednostki je mające pojawiają się z pewną określoną częstością w społeczeństwie, ale są niekorzystne kiedy te jednostki stają się już mniej więcej pospolite.
Bycie zdolnym do współpracy (w zakresie dzielenia się, zapewniania pomocy, bycia uczciwym w rozmowie itd.) jest silną strategią w społecznych interakcjach kiedy istnieją powtórzone interakcje między tymi samymi jednostkami, a te jednostki pamiętają jak były traktowane. Bycie niezdolnym do współpracy (tj. defektywnym) w małej, stabilnej grupie jest karane przez pozostałych członków grupy i jest zatem prawdopodobne, że dokonano w takiej sytuacji negatywnej selekcji. Tym niemniej, osiowe symulacje komputerowe, które przeciwstawiają sobie różnorodne strategie społeczne, sugerują, że defektory mogą dobrze radzić sobie w zakresie analogicznych strategii przystosowania Darwinowskiego jeśli są wysoce mobilni (szybko się przemieszczają z miejsca na miejsce), trudni do wykrycia, wchodzą w relatywnie niewiele interakcji z tymi samymi jednostkami, oraz istnieją przy niskiej częstości w populacji (czyli jest ich niewielu). W tych warunkach, współpraca między członkami grupy prospołecznej staje się źródłem, które może być wykorzystane przez defektorów. Defektory są mniej skuteczni, kiedy są bardziej pospolici, po części, ponieważ w następstwie jest bardziej prawdopodobne, że będą wchodzili ze sobą w interakcje i po części dlatego, że współpracownicy będą pod presją selekcji, aby być bardziej czujnymi w obliczu odstępstwa, zdrady.
Pomimo że jest oczywiste, iż psychopaci posługują się decepcją w relacjach społecznych, istota i zakres decepcji nie zostały empirycznie zaprezentowane. Poszukiwanie kandydatki/kandydata na żonę/męża, jest jedną sferą życia, w której decepcja może być korzystna. Istnieje wiele podobieństw w stosowanych kryteriach selekcji kandydatki/kandydata na małżonkę/małżonka przez mężczyzn i kobiety, ale z powodu różnic w ich historiach życia reprodukcyjnego, mężczyźni kładą większy nacisk na kwestię zdrowia i młodości, wskazując na płodność, w momencie gdy kobiety kładą większy nacisk na kwestie związane ze statusem społecznym i przyswajaniem zasobów, bynajmniej nie tylko materialnych, ale także intelektualnych, mężczyzny, podkreślając zdolność do zainwestowania w potencjalne potomstwo. Odzwierciedlając typowe preferencje kobiet Tooke i Camire uznali, że studenci pokazywali się potencjalnym partnerkom, jako bardziej zaradni, godni zaufania i szczerzy niż byli w rzeczywistości (tj. „interseksualna decepcja”). W tym samym czasie, z racji tego, że kobiety stanowią płeć bardziej grymaśną, istnieje silne współzawodnictwo między mężczyznami w walce o kobietę – kandydatkę na żonę; mężczyźni mogą zatem być intraseksualnie deceptywni przez pokazywanie się jako bardziej seksualnie aktywni w związkach przypadkowych i popularni wśród kobiet niż są naprawdę.
Poza seksualną i nie-seksualną decepcją psychopaci cechują się krótkimi, niestabilnymi relacjami seksualnymi, zgodnymi ze strategią krótkotrwałych związków seksualnych. Jednak, według nas, opublikowano tylko kilka badań dotyczących siły zależności między psychopatią a wskaźnikami strategii krótkotrwałych związków seksualnych. Znaczący wyjątek stanowią badania Robinsa, który stwierdził, że mężczyźni psychopaci mieli skłonność do:

  1. Wybierania na żony młodszych od siebie kobiet.
  2. Bycia bardziej seksualnie aktywnymi w związkach przypadkowych, pozamałżeńskich.
  3. Bycia niewiernymi swoim żonom/partnerkom.

Wyniki badań Seto i in (1997) utwierdzają w przekonaniu, że psychopatia jest związana ze stosowaniem zarówno decepcji seksualnej, jak i nie-seksualnej oraz ze wskaźnikami strategii krótkotrwałych związków seksualnych.
Reasumując, można powiedzieć, że psychopaci stanowią poważne zagrożenie społeczne dla innych, ze względu na swój awersywny sposób postępowania w relacjach intymnych. Wydaje się, że w ich życiu osobistym dominuje podejście instrumentalne, silnie wzmacniane skrajnym egocentryzmem, polegające na bezwzględnym wykorzystywaniu innych ludzi. Psychopaci nie liczą się z konsekwencjami swoich czynów. Nigdy nie dają nic z siebie. Zawsze tylko biorą. Zawsze kochają tylko siebie. Ludzie ci są pozbawionymi skrupułów, egoistycznymi bestiami, raniącymi i stygmatyzującymi innych, niestety także niewinne dzieci. Pomoc psychoterapeutyczna psychopatom, choć możliwa, to jest niezwykle trudna. Ich zdolność do maskowania i ukrywania się za zewnętrzną fasadą psychiczną – tzw. personą (taki jestem dla świata, innych ludzi) sprawia, iż na pozór osoby te mogą sprawiać wrażenie godnych zaufania, empatycznych, życzliwych, otwartych, szczerych, spolegliwych, wspaniałomyślnych (fałszywy self); jednak w rzeczywistości są zupełnie kimś innym np. manipulatorami, prowokatorami, zabójcami, sadystami, dewiantami (prawdziwy self). Pamiętajmy, że wśród psychopatów, znajdziemy nie tylko pospolitych bandytów, tj. morderców, gwałcicieli, ale także osoby zajmujące najwyższe stanowiska w państwie oraz osoby niezwykle majętne, atrakcyjne i wybitnie zdolne. O ile udzielenie jakiejkolwiek pomocy psychopacie jest możliwe, o tyle powinna ona co najmniej polegać na zaszczepieniu mu uczucia prawdziwej miłości, polegającej na zdolności i gotowości do długotrwałych i stabilnych relacji intymnych z drugą osobą. Niezwykle ważnym zadaniem jest także wykorzenienie z psychiki psychopaty skrajnego egoizmu, uniemożliwiającego mu nawiązywanie trwałych związków uczuciowych. Psychopatę należałoby także nauczyć traktowania ludzi w sposób podmiotowy, a nie przedmiotowy (instrumentalny). Psychopaci są niestety wytworami środowisk społecznych, w których ich ukształtowano. Za ich skrajnie antyspołeczne działania jest więc odpowiedzialne całe społeczeństwo.

Na początek

Literatura:

Seto M.C., Khattar N.A, Lalumiere M.L., Quinsey V.L. (1997). Deception and sexual strategy in psychopathy. Personality and Individual Differences, 22, s. 301 – 307.

Copyright by Elsevier Science Ltd