PREKURSORZY, PIONIERZY BADAŃ NAD DYSLEKSJĄ NA ŚWIECIE

Samuel Torrey Orton (1879-1948)

Był jednym z pierwszych badaczy, który rozumiał, że dysleksja rozwojowa jest zaburzeniem neurologicznym, na które niemniej jednak, można oddziaływać za pomocą terapii środowiskowej. Samuel Orton był twórcą terapii dysleksji, która jest wciąż stosowana. Orton zaobserwował, że dysleksja jest dużo bardziej powszechnym zjawiskiem niż poprzednio sądził. Dostrzegł, że dysleksja jest przekazywana rodzinnie oraz, że jest powiązana z problemami w zakresie mowy, języka, emocji, zachowania.

Bertil Hallgren (1918-1959)

Był szwedzkim psychiatrą dziecięcym, który uzyskał tytuł naukowy w 1944 roku w Instytucie Karolinska w Sztokholmie, gdzie później pracował jako klinicysta. Hallgren dogłębnie interesował się genetyką dysleksji. Hallgren w swojej rozprawie doktorskiej udowodnił, że dysleksja jest zaburzeniem dziedziczonym. Ponadto potwierdził, że dysleksji mogą towarzyszyć kłopoty językowe, emocjonalne i behawioralne.

Isabelle Liberman (1921-1990)

Odegrała znaczącą rolę w naszym rozumieniu procesów kognitywnych leżących u podłoża dysleksji przez sformułowanie i weryfikację tzw. hipotezy fonologicznej. Izabella pracowała w Laboratorium Haskins, założonym przez jej męża, Alvina Libermana. Jest to ośrodek badań percepcji mowy i przetwarzania fonologicznego. Isabelle Liberman odkryła, że odwracanie liter i wyrazów było mniej powszechne w dysleksji niż poprzednio sądzono. Ona i inni badacze, np. Vellutiono pomogli w obaleniu starego poglądu głoszącego, że dysleksja jest głównie zaburzeniem o podłożu wzrokowym i wizualnym. Izabella także po raz pierwszy udokumentowała, że podstawowym, kluczowym deficytem w dysleksji jest deficyt w zakresie świadomości fonemowej oraz, że osoby z dysleksją często mają problemy z pozostałymi aspektami przetwarzania fonologicznego takimi jak: przywoływanie nazw z pamięci oraz werbalna pamięć krótkoterminowa. Omówione problemy nie mogły być wyjaśnione za pomocą teorii wizualnych, ponieważ wiązały się z koniecznością zastosowania teorii odwołujących się raczej do języka mówionego, a nie pisanego. Ważnym odkryciem Izabelli i Ala Liberman było stwierdzenie, że nauka czytania jest procesem trudnym, ponieważ nauka mowy jest łatwa. Początkowo, wszystkie dzieci uczą się mówić, gwarantuje to ewolucja i kultura. Jednak czytanie jest wytworem kultury; a nie istniała naturalna selekcja w zakresie zdolności czytania. Wciąż jej zdaniem większość ludności świata nie wie, w jaki sposób czytać.

Norman Geschwind (1926-1984)

Jego główną zasługą było sformułowanie hipotezy neurobiologicznej, rozwojowej dysleksji. Możemy uznać Geschwinda za ojca współczesnej neurologii behawioralnej. Przyczynił się on w stopniu znacznym do naszego zrozumienia afazji, apraksji oraz dominacji półkulowej. Odkrył, że część ośrodka Wernickego w płacie skroniowym, planum temporale, cechowała się asymetrią u większości ludzi, i postulował on, że ta asymetria anatomiczna ma swój udział w dominacji lewej półkuli w zakresie funkcji językowych. Późniejsi badacze odkryli zredukowaną asymetrię w okolicy planum temporale w dysleksji oraz w kilku innych zaburzeniach cechujących się zakłóconym rozwojem językowym tj. w rozwojowym zaburzeniu mowy, autyźmie, schizofrenii. Tak więc Geschwind i jego uczeń, Albert Galaburda, pomogli nam zrozumieć w jaki sposób dysleksja może wiązać się ze zmianami we wczesnym rozwoju mózgu. Geschwind zdawał sobie sprawę z tego, że mimo iż dysleksja jest zaburzeniem o podłożu neurobiologicznym, to jej objawy w pewnym sensie są zależne od kultury. Tak więc, dysleksja odzwierciedla interakcję między biologią i kulturą, oraz jest, de facto, zaburzeniem powiązanym z kulturą. Bez wynalazku kulturowego języka pisanego nie mielibyśmy dysleksji. I. Lundberg wskazała w swoim wystąpieniu na wielkie kulturowe różnice w zakresie tego, jak często rodzice rozmawiają i czytają swoim dzieciom. To środowiskowe zróżnicowanie musi także spełniać jakąś rolę w powstawaniu dysleksji. Jest to także powód do tego, żeby sądzić, że wpływ genetyczny stanowi tylko jedną z wielu przyczyn dysleksji.

LITERATURA:

Pennington B.F. (2003). Samuel Torrey Orton award to Bruce F.Pennington: citation. Acceptance of the Samuel Torrey Orton award, November 15, 2002, Atlanta, Georgia. Understanding the comorbidity of dyslexia. Annals of Dyslexia. Vol. 53, s. 15-22.

The International Dyslexia Association ©