O ALFABECIE BRAILLE'A I MOONA

Dla wielu ludzi niewidomych niezależność, która przejawia się w posiadaniu zdolności do samodzielnego czytania jest kluczową sprawą. Od setek lat ludzie eksperymentują z różnymi rodzajami wypukłego pisma, które byłoby odczytywane dotykowo. Najwcześniejszym rodzajem wypukłego druku jest wynalazek arabskiego profesora z XIV wieku, będący systemem identyfikowania jego książek i robienia notatek.

Alfabet Braille'a

W czasach Louisa Brailla było około 20 różnych systemów wypukłego pisma. Większość z nich była wynaleziona przez ludzi widzących. Systemy te były często łatwiejsze do odczytywania za pomocą wzroku niż dotyku, a druk był zwykle wytłaczany w drukarniach, co uniemożliwiało osobom niewidomym samodzielne pisanie za pomocą tych systemów. Louis Braille - syn szewca urodził się koło Paryża w 1809 roku. Utracił wzrok we wczesnym dzieciństwie na skutek nieszczęśliwego wypadku (zabawa jednym z narzędzi ojca). Uczęszczał do szkoły w Paryżu, gdzie nauczył się czytać wypukły druk. Będąc tam nauczycielem, udoskonalił obowiązujący system pisma tak aby ludzie niewidomi mogli posługiwać się nim zarówno przy pisaniu, jak i czytaniu.
Wynaleziony przez niego system - brajl - opiera się na sześciopunkcie i zasadzie domina. Zawiera 63 oznaczenia tworzące wszystkie możliwe kombinacje punktów. 26 znaków stanowią litery alfabetu, 10 to znaki interpunkcyjne. Tekst w brajlu odczytuje się litera po literze, tak jak w czarnodruku. System ten nazywany jest "brajlem stopnia I" lub brajlem nieskróconym. Jest w języku angielskim rzadko stosowany, gdyż tekst napisany za pomocą niego zajmuje dużo miejsca, a czytanie zajmuje dużo czasu.
"Brajl stopnia II" został opracowany po to, by zmniejszyć rozmiary książek i sprawić by czytanie przebiegało szybciej. Inne symbole (niż w brajlu stopnia I) są stosowane dla oznaczenia powszechnych literowych kombinacji np. OW, ER i słów takich jak AND (i) , FOR (dla). Kombinacje dwóch symboli są także stosowane dla oznaczenia niektórych słów np. THROUGH (przez).

Alfabet Moona

Niektórzy ludzie, szczególnie ci, którzy stracili wzrok kiedy byli w starszym wieku z trudnością mogą nauczyć się brajla. Jednak mogą czytać moonem. Jest to system pisma wypukłego obejmujący odczuwalne dotykowo układy linii, krzywych i łuków.
Dr William Moon wynalazł ten system w 1847 roku. Był osobą niedowidzącą jako dziecko, a stał się niewidomym kiedy miał 21 lat. Wkrótce opanował wszystkie, dostępne systemy wytłaczanego pisma i stwierdził, że żaden z nich nie był naprawdę zadowalający. Moon zawiera niektóre zwykłe litery alfabetu łacińskiego, ale w uproszczonej formie; a także inne znaki stanowiące proste i haczykowate linie, krawędzie, półkola itp. Alfabet Moona stanowi tylko 9 symboli, które jednak różnią się położeniem i reprezentują wszystkie litery łacińskie.
Do 1986 roku teksty moonowskie były wytwarzane przez RNIB na potężnych prasach drukarskich. Obecnie moonwriter tj. maszyna do pisania w alfabecie Moona, mająca wygląd zwykłej maszyny umożliwia korzystanie i posługiwanie się tym alfabetem przez niewidomych w domu.

Copyright by RNIB, London