PODTYPY ANOREKSJI NERVOSY A ASPEKTY PSYCHO-SPOŁECZNO-MEDYCZNE WG DSM-IV

WPROWADZENIE

W trzecim tomie DSM-IV SOURCEBOOK wydawanym przez APA, w części poświęconej zaburzeniom odżywiania podejmuje się interesujący problem różnicowania podtypów klinicznych anoreksji nervosy. Problem w tym przypadku sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie: Czy pacjenci, którzy mają anoreksję nervosę i zdarza im się objadać czy przejadać winni być diagnozowani jako ujawniający zarówno anoreksję nervosę i bulimię nervosę, czy też powinno się wyszczególnić podtypy anoreksji nervosy dla pacjentów, którzy tylko przejadają się i wymiotują w celu oczyszczenia organizmu, bądź tylko w sposób znaczący ograniczają ilość spożywanych posiłków albo wcale nie jedzą i nie wymiotują? (por. M. DaCosta, K.A.Halmi, 1997; B.T. Walsh, 1997). Anoreksja nervosa jest syndromem, który rozpoznaje się od ponad wieku, a jego zasadnicze objawy już nie budzą takich kontrowersji w świecie medczynym (B.T. Walsh, 1997). Jednakże, okazuje się, że badając zjawisko anoreksji nervosy mamy do czynienia z podobną niejednorodnością, zróżnicowaniem, niespójnością i kontrowersyjnością, jak w przypadku dysleksji i innych trudności w uczeniu się (por. P. Gindrich, 2002). Anoreksja nervosa cechuje się, podobnie jak zjawisko dysleksji i trudności w uczeniu się, różnorodnością prób klasyfikacji i systematyki. Istnieje co najmniej kilku podtypów w obrębie szerokiego spektrum anoreksji nervosy. Anoreksja nervosa jest opisywana przez licznych klinicystów, począwszy od 1903 roku (Janet). Janet pogrupował pacjentów z AN na trzy grupy kliniczne: (a) grupę obsesyjną; (b) grupę histeryczną; (c) grupę ujawniającą objawy mieszane. Beumont (za: M. DaCosta, K.A. Halmi, 1997) opisał zebrane przez siebie dane w grupie 31 pacjentek z anoreksją nervosą. Dokonał wyodrębnienia podtypów, opierając się na zróżnicowanych modelach konsumpcji: 17 osób ograniczało ilość spożywanych posiłków, przestrzegając rygorystycznych nawyków żywieniowych, a 14 osób wymiotowało, i często zdarzało im się nie kontrolować zachowań żywieniowych i obżerać się. Garfinkel i in. (za: M. DaCosta, K.A. Halmi, 1997) opisali 141 pacjentów z anoreksją, 68 spośród nich miało bulimię, a 73 nie miało bulimii. Z badań Casper i in (za: M. DaCosta, K.A. Halmi, 1997), w których porównano 48 anorektyczek z bulimią i 56 anorektyczek ograniczających ilość spożywanych posiłków wynika, iż chociaż obie grupy miały wspólne cechy, anorektyczki z bulimią stanowiły odrębną podgrupę, która wykazywała gorsze rokowanie w zakresie rozwoju objawów zaburzenia.
W oparciu o wyniki uzyskane z wykorzystaniem profili dostępnych w Inwentarzu Osobowości Minnesota Multiphasic, Strober zaliczył 106 kobiet do trzech podtypów.

Typ I obejmował najwięcej kobiet i cechował się obecnością hypomanii.

Typ II cechował się obsesyjnością i sztywnością.

Typ III zaś, był najmniej licznie reprezentowany i odnosił się do pacjentek z niską tolerancją na frustrację (przypuszczalnie pacjentki zaliczone do tego typu łatwo traciły kontrolę nad sobą), ze zwiększoną impulsywnością, z hulaszczym jedzeniem, z przeczyszczaniem organizmu oraz z nałogami (por. M. DaCosta, K.A. Halmi, 1997).

PRZEGLĄD BADAŃ NA TEMAT RÓŻNYCH PODTYPÓW ANOREKSJI NERVOSY

M.DaCosta, K.A.Halmi (1997) w trzecim tomie DSM-IV SOURCEBOOK prezentują wyniki 23 badań dotyczących różnorodnych aspektów psycho-społeczno-medycznych mających związek z poszczególnymi podtypami anoreksji nervosy. Poniżej pogrupowano opracowane przez nich wnioski wokół poszczególnych zmiennych.

Płeć

Na 23 przeprowadzone badania, w 21 przypadkach badana grupa składała się tylko z kobiet, a w 2 przypadkach w badanych grupach znajdowali się także mężczyźni (por. M. DaCosta, K.A. Halmi, 1997). Jedno z badań uwzględniało 6 mężczyzn (4 anorektyków ograniczających ilość spożywanych posiłków bądź wcale nie jedzących i 2 anorektyków z bulimią) a w drugich uczestniczyło 2 mężczyzn (1 anorektyk ograniczający ilość spożywanych posiłków i 1 anorektyk z bulimią).

Wiek badanych

Anorektyczki z towarzyszącą bulimią były starsze niż anorektyczki bez bulimii w momencie diagnozowania we wszystkich badaniach.

Wiek, w którym pojawiły się po raz pierwszy objawy zaburzeń odżywiania

W 4 badaniach anorektyczki z towarzyszącą bulimią były starsze od anorektyczek bez bulimii, a w 3 pozostałych badaniach zanotowano odwrotną prawidłowość.

Czas trwania choroby

Był zgodnie dłuższy w przypadku anorektyczek z bulimią niż w przypadku anorektyczek bez towarzyszącej bulimii.

Waga ciała przed pojawieniem się choroby i waga ciała w momencie wystąpienia objawów choroby

Wyniki pomiarów wagi ciała przed pojawieniem się choroby i w momencie wystąpienia objawów choroby były zgodnie wyższe w przypadku anorektyczek z towarzyszącą bulimią niż u anorektyczek bez bulimii.

Wskaźniki zmiennej impulsywność

W podgrupie anorektyczek z towarzyszącą bulimią stwierdzono wyższe wyniki w zakresie wszystkich wskaźników zmiennej impulsywność, tj. kradzieży, spożywania alkoholu i innych środków psychoaktywnych, skłonności samobójczych, samookaleczenia, pozostałych przejawów impulsywności niż w podgrupie anorektyczek bez towarzyszącej bulimii.

Cechy osobowości

Nie stwierdzono wyraźnej różnicy między badanymi grupami w zakresie nasilenia objawów depresji oraz zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych niepowiązanych z jedzeniem. Poziom lękliwości był wyższy w dwóch badaniach, ale w innych nie stwierdzono różnic. Rozpowszechnienie dolegliwości anorektycznych było wyższe u anorektyczek z towarzyszącą bulimią w dwóch badaniach w porównaniu z anorektyczkami bez bulimii. Labilność nastroju znajdowała się na wyższym poziomie w dwóch badaniach anorektyczek z współwystępującą bulimią w porównaniu z anorektyczkami bez bulimii.

Cechy rodzinne, fizyczne, psychologiczne oraz przedchorobowa otyłość

W trzech badaniach stwierdzono większe rozpowszechnienie przedchorobowej otyłości u anorektyczek z towarzyszącą bulimią niż u anorektyczek bez bulimii. Zarejestrowano także większe rozpowszechnienie objawów choroby psychicznej u matek anorektyczek ze współwystępującą bulimią niż u matek anorektyczek niemających bulimii. W jednym z artykułów zanotowano wzrost rozpowszechnienia symptomów choroby psychicznej także u ojców.

INNE FORMY PRZEJADANIA SIĘ

Od momentu, gdy rozpoznano bulimię nervosę jako odrębny syndrom, większą uwagę poświęca się obecności przejedzenia wśród osób, w odniesieniu do których kryteria opracowane przez DSM-III-R dla zaburzeń odżywiania nie mają zastosowania. Dokonano przeglądu literatury w celu zbadania informacji o syndromach przejadania się innych niż bulimia nervosa. W oparciu o przegląd badań można dojść do wniosku, że może istnieć znacząca liczba osób, które przejawiają "hulaszcze jedzenie, obżarstwo, przesadne objadanie się", ale których nie można zdiagnozować za pomocą kryteriów bulimii nervosy, ponieważ nieregularnie ujawniają zachowania żywieniowe, kompensacyjne mające na celu uniknięcie przytycia. Jednakże, jak uważa B.T.Walsh (1997) dostępna literatura nie pozwala na klarowne określenie takiego syndromu. Wysiłki "konsorcjum badaczy z zakresu nauk medycznych" umożliwiły opracowanie kryteriów rozpoznania zaburzenia, które nazwano "zaburzeniem odżywiania o charakterze objadania się", czy też po prostu obżarstwem i przeprowadzono wstępne badania z wykorzystaniem tych kryteriów (Spitzer i in. za: B.T.Walsh, 1997). Jednak nie można absolutnie mylić anoreksji nervosy i bulimi nervosy z zaburzeniem odżywiania o charakterze obżarstwa.

PODSUMOWANIE

Zaprezentowane przeglądy badań przekonują nas o tym, żeby przy diagnozie anoreksji nervosy powinno się uwzględniać dwie postaci tej choroby:

  1. anoreksję nervosę typu bulimicznego, która ma miejsce gdy: "pacjentce mającej anoreksję nervosę (psychiczną) zdarza się często objadanie się (obżarstwo)";
  2. anoreksję nervosę typu nie-bulimicznego, która ma miejsce gdy: "pacjentce mającej anoreksję nervosę nie zdarza się często objadanie się (obżarstwo)".

Nie można mylić anoreksji nervosy i bulimii nervosy z zaburzeniem odżywiania o charakterze obżarstwa/objadania się. W przypadku tych pierwszych mamy do czynienia bądź z patologicznym unikaniem jedzenia, z patologicznym nadmiernym jedzeniem lub nawet ze współwystępowaniem tych dwóch zaburzeń, ujawniających się jak gdyby na zmianę. W przypadku drugiego zaburzenia zapisywanym w skrócie BED mamy do czynienia raczej z doraźnym, niekoniecznie systematycznym objadaniem się.

Na początek

LITERATURA:

DaCosta M., Halmi K.A. (1997). Subtyping anorexia nervosa, in: DSM-IV SOURCEBOOK, Vol. 3, APA, s. 339-355
Gindrich P.A. (2002).Funkcjonowanie psychospołeczne uczniów dyslektycznych. UMCS Lublin.
Walsh B.T. (1997). Eating disorders, in: DSM-IV SOURCEBOOK, Vol. 3, APA, s. 335-339.

American Psychiatric Association (APA) ©