PROJEKT BADAWCZY

 

KIEROWNIK PROJEKTU: dr Piotr Alfred Gindrich

WYKONAWCY PROJEKTU: dr Danuta Osik; dr Zdzisław Kazanowski

TYTUŁ: Psychospołeczne i edukacyjne korelaty zespołu zaburzenia uwagi i nadpobudliwości psychoruchowej (ang. ADHD syndrome)

SŁOWA KLUCZOWE: zespół zaburzenia uwagi i nadpobudliwości psychoruchowej (ang. ADHD); uczniowie; psychospołeczne i edukacyjne funkcjonowanie; dysleksja; zespół zaburzeń prowokacyjno – buntowniczych (ang. ODD); depresja; zaburzenia w zachowaniu; koncepcja siebie; status socjometryczny; wyniki w nauce.

Celem projektu badawczego jest nakreślenie obrazu funkcjonowania psychospołecznego i edukacyjnego uczniów ujawniających objawy zespołu zaburzenia uwagi i nadpobudliwości psychoruchowej (ang. ADHD) uczęszczających do gimnazjów. Pomiaru wielowymiarowej zmiennej funkcjonowania psychospołecznego i edukacyjnego badanych uczniów dokonano w zakresie: 1. koncepcji siebie 2. pozycji społecznej zajmowanej przez ucznia w klasie szkolnej 3. zachowania 4. depresji 5. wyników w nauce.

Ponadto, mając na względzie tzw. zjawisko współwystępowania zaburzeń (ang. comorbidity), sprawdzono obecność u badanej młodzieży z zespołem zaburzenia uwagi i nadpobudliwości psychoruchowej, dysleksji, zespołu zaburzeń prowokacyjno – buntowniczych (ang. ODD) oraz innych trudności w uczeniu się (np. dyskalkulia, zaburzenia mowy).

Skompletowano dwie 80 – osobowe grupy badawcze uczniów (w sumie 160 osób). Grupę podstawową stanowią uczniowie ujawniający objawy zespołu zaburzeń uwagi i nadpobudliwości psychoruchowej (ang. ADHD). W grupie porównawczej znajdują się uczniowie nie ujawniający ani objawów zespołu zaburzeń uwagi i nadpobudliwości psychoruchowej (ang. ADHD) ani zaburzeń współwystępujących (ODD, dysleksja, trudności w uczeniu się). W badaniach wykorzystano kryteria diagnostyczne zespołu ADHD i ODD opracowane przez APA i zamieszczone w DSM-IV tj. czwartej edycji Diagnostic and Statistic Manual of Mental Disorders.

Problem główny podejmowanych badań empirycznych zawiera się w pytaniu:

Jaki jest obraz funkcjonowania psychospołecznego i edukacyjnego uczniów ujawniających objawy zespołu ADHD i zaburzeń współwystępujących w porównaniu do obrazu psychospołecznego i edukacyjnego funkcjonowania uczniów nie ujawniających ani objawów zespołu ADHD ani objawów zaburzeń współwystępujących.

Uwzględniając poddane eksploracji sfery funkcjonowania społecznego i edukacyjnego, stanowiące korelaty zespołu ADHD, sformułowano następujące problemy szczegółowe:

1.Czy istnieje związek zależnościowy między koncepcją siebie a zespołem ADHD i zaburzeniami współwystępującymi?

2.Czy istnieje związek zależnościowy między zajmowaną pozycją społeczną w klasie szkolnej a zespołem ADHD i zaburzeniami współwystępującymi?

3.Czy istnieje związek zależnościowy między zaburzeniami zachowania a zespołem ADHD i zaburzeniami współwystępującymi?

4.Czy istnieje związek zależnościowy między depresją a zespołem ADHD i zaburzeniami współwystępującymi?

5.Czy istnieje związek zależnościowy między wynikami w nauce a zespołem ADHD i zaburzeniami współwystępującymi?

Biorąc pod uwagę fakt, że zespół ADHD występuje częściej u chłopców niż u dziewczynek sprecyzowano następujące problemy szczegółowe w odniesieniu do płci badanych:

1. Czy istnieje związek zależnościowy między koncepcją siebie a płcią uczniów z zespołem ADHD i zaburzeniami współwystępującymi?

2. Czy istnieje związek zależnościowy między zajmowaną pozycją społeczną w klasie szkolnej a płcią uczniów z zespołem ADHD i zaburzeniami współwystępującymi?

3. Czy istnieje związek zależnościowy między zaburzeniami zachowania a płcią uczniów z zespołem ADHD i zaburzeniami współwystępującymi?

4. Czy istnieje związek zależnościowy między depresją a płcią uczniów z zespołem ADHD i zaburzeniami współwystępującymi?

5. Czy istnieje związek zależnościowy między wynikami w nauce a płcią uczniów z zespołem ADHD i zaburzeniami współwystępującymi?

            Mając na uwadze fakt, że uczniowie z zespołem ADHD i zaburzeniami współwystępującymi cechują się gorszym funkcjonowaniem we wszystkich sferach uwzględnionych w projektowanych badaniach empirycznych sformułowano następującą hipotezę roboczą:

Uczniowie z zespołem ADHD i zaburzeniami współwystępującymi będą przejawiać poważniejsze nieprawidłowości w zakresie: koncepcji siebie, pozycji społecznej zajmowanej w klasie szkolnej, zachowania, depresji oraz wyników w nauce niż uczniowie bez zespołu ADHD i zaburzeń współwystępujących.

            W odpowiedzi na problemy szczegółowe sformułowano następujące hipotezy cząstkowe:

1. Koncepcja siebie uczniów z zespołem ADHD i zaburzeniami współwystępującymi jest bardziej negatywnie ukształtowana niż u uczniów z grupy porównawczej.

2. Uczniowie z ADHD i zaburzeniami współwystępującymi zajmują niższe pozycje społeczne w klasie niż uczniowie z grupy porównawczej.

3. Uczniowie z ADHD i problemami współwystępującymi charakteryzują się szerszą gamą i bardziej nasilonymi zaburzeniami w zachowaniu niż uczniowie z grupy porównawczej.

4. Uczniowie z ADHD i zaburzeniami współwystępującymi przejawiają wyższy poziom depresji niż uczniowie z grupy porównawczej.

5. Uczniowie z ADHD i zaburzeniami współwystępującymi mają gorsze wyniki w nauce niż uczniowie z grupy porównawczej.

W celu udzielenia odpowiedzi na sformułowane problemy/pytania badawcze i hipotezy zastosowano następujące techniki badawcze:

1. Skalę Koncepcji Siebie TSCS W.H. Fittsa (Teenessee Self- Concept Scale);

2. Plebiscyt Życzliwości i Niechęci;

3. II Część Skali Zachowania Przystosowawczego;

4. Skalę Depresji (CES-D);

5. Analizę dokumentacji poradnianej i szkolnej;

6. Test 6 trudności w uczeniu się.

Badania przeprowadzono w dwóch etapach. W pierwszym etapie dokonano analizy dokumentacji poradnianej i szkolnej, aby stwierdzić, którzy uczniowie zostali zdiagnozowani przez specjalistów jako nadpobudliwi i mający zaburzenia uwagi. Dodatkowo, aby dokonać doboru badanych do grupy podstawowej i porównawczej zastosowano test 6 trudności w uczeniu się oraz kryteria diagnostyczne zespołów ADHD i ODD zamieszczone w czwartej edycji DSM-IV, wydanej przez APA. W drugim etapie, po wyodrębnieniu grup badawczych, dokonano pomiaru zmiennych psychospołecznych i edukacyjnych (koncepcja siebie, status socjometryczny, zaburzenia w zachowaniu, depresja, wyniki w nauce). Ponadto w obrębie grupy podstawowej wyróżniono podgrupy ze względu na postać zespołu ADHD (postać z przewagą zaburzeń uwagi, postać z przewagą impulsywności/nadktywności, postać złożona) oraz zaburzenia współwystępujące: ADHD+ODD; ADHD+dysleksja; ADHD+inne trudności w uczeniu się. Z uwagi na fakt, że przedmiotem badań jest zespół ADHD pominięto uczniów ujawniających dysleksję+ODD; tylko ODD, tylko dysleksję, tylko inne trudności w uczeniu się.

Mając na względzie procedurę statystyczną, zastosowano model analizy wariancji jednowymiarowej ANOVA (analysis of variance). Określając główny efekt takich zmiennych jak: koncepcja siebie, pozycja społeczna w grupie, zaburzenia w zachowaniu, depresja, wyniki w nauce dla objawów zespołu ADHD i zaburzeń współwystępujących, obliczono wartość testu F. W celu zlokalizowania różnic międzygrupowych (w przypadku więcej niż dwóch grup badawczych) zastosowano test LSD w sytuacji gdy wartość F analizy wariancji przekraczała wartość krytyczną na poziomie 0,05. W celu dokonania porównań między dwiema grupami tj. dziewcząt i chłopców wykorzystano parametryczny test t.

Przewidywany czas realizacji projektu badawczego: 2 lata.

Koszt realizacji: 20.000 zł-30.000 zł